تعیین میزان دقیق مواد هیدروکربنه مصرفی در یک کلنی زنبور عسل مشکل است. در عین اینکه میزان مواد قندی مورد احتیاج یک کلنی را ۷۹.۳۱ کیلوگرم در سال تخمین می زنند، تفاوت های زیادی در تخمین کارشناسان در این رابطه وجود دارد. عواملی مانند جمعیت کلنی، مقدار پرورش نوزادان، ترشح موم و حرارت محیط در مقدار انرژی مصرفی تاثیر دارند.
تغذیه زنبور عسل هم از جنبه تحقیقاتی و هم از نظر عملی برای زنبورداران بسیار حائز اهمیت است. در این مقاله قصد داریم به نکاتی در مورد مواد هیدروکربنی در تغذیه زنبور عسل بپردازیم و با آن آشنا شویم.
نیازهای غذایی لاروهای زنبور عسل با حشرات کامل فرق می کند. حشرات کامل می توانند با تغذیه از مواد هیدروکربنه خالص مدتی نسبتا طولانی زندگی کنند اما پروتئین برای رشد لاروها اهمیت اساسی دارد. حشرات کامل نمی توانند از گرده برای تامین انرژی استفاده کنند. مشاهده توده هایی از زنبور عسل که روی سلول های پر از گرده در قاب ولی فاقد عسل، که از گرسنگی در حال مرگ می باشند غیرعادی نیست. زنبور عسل در حین پرواز، احتیاج به مواد قندی دارد که مستقیما به ماهیچه ها برسد. حشرات کامل نمی توانند از مواد چربی و ذخایر بدن خود برای تامین انرژی استفاده کنند.
مقدار قند در خون زنبوران کارگر حدود ۲ درصد است که اگر مقدار آن به ۱ درصد برسد حشره می تواند بال های خود را حرکت بدهد ولی قادر به پرواز نیست و وقتی مقدار قند به کمتر از ۰.۵ درصد برسد، قدرت حرکت را به کلی از دست می دهد. حشرات نر مقدار قند خونشان تا حدودی کمتر است و حدود ۱.۲ درصد می باشد. ملکه جوان تازه از سلول خارج شده ۱.۷ درصد قند در خون خود دارد اما حین تخمگذاری، قند خون آن ممکن است تا ۰.۳ درصد سقوط کند.
کارگران در حین پرواز در هر ساعت ۱۰ میلی گرم و نرها ۳۰ میلی گرم قند مصرف می کنند. زنبوران کارگر که در حرارت ۱۱ درجه سانتی گراد در قفس نگهداری شده اند در هر ساعت ۱۱ میلی گرم قند مصرف می کنند، در ۳۷ درجه سانتیگراد مقدار قند مصرفی به ۰.۷ درصد سقوط می کند اما در ۴۸ درجه سانتیگراد به ۱.۴ افزایش می یابد. مصرف مواد هیدروکربنه به شرح فوق در زنبور عسل غیره منتظره نیست زیرا توانایی زنبوران در تولید حرارت و نگهداری آن در توده خوشه مانند در بقای کلنی در نواحی سردسیری اهمیت حیاتی دارد.
تعیین میزان دقیق مواد هیدروکربنه مصرفی در یک کلنی زنبور عسل مشکل است. در عین اینکه میزان مواد قندی مورد احتیاج یک کلنی را ۷۹.۳۱ کیلوگرم در سال تخمین می زنند، تفاوت های زیادی در تخمین کارشناسان در این رابطه وجود دارد. عواملی مانند جمعیت کلنی، مقدار پرورش نوزادان، ترشح موم و حرارت محیط در مقدار انرژی مصرفی تاثیر دارند.
متابولیسم مواد هیدروکربنه در زنبور عسل با سایر جانوران زنده دیگر تفاوت چندانی ندارد. اگرچه در زنبور عسل دیاستاز لازم برای هضم لاکتوز وجود ندارد ولی پدیده یک آنزیم گم شده در جانوران غیرعادی نیست. زنبور عسل می تواند با تغذیه از نوش گیاهان و یا عسلک انرژی لازم را تامین نماید که هر دوی این مواد مخلوط درهمی از مواد هیدروکربنه هستند. قسمت عمده محتویات نوش گیاهان و عسل را گلوکز، فروکتوز و ساکارز تشکیل می دهد. تجربه ها نشان می دهد که بسیاری از قندهای دیگر نیز در آنها وجود دارد. گزارش هایی که اخیرا منتشر شده حاکی از آن است که از قندهای منو و دی ساکارید ۱۲ نوع و از الیگوساکاریدها ۱۱ نوع در عسل وجود دارد.
بعضی از مواد که در عسل مشاهده می شود در اثر فعالیت های آنزیمی روی ساکارز و احیاء اسیدی صورت می گیرد. اگر چه ارزش غذایی بعضی از این قندها کمیاب که بطور طبیعی در عسل دیده می شود روشن نشده است. عده ای عقیده دارند که نوش در گیاهان مواد اضافی یا زائدی هستند که به علت ایجاد بیشتر از حد لزوم آنها در گیاهان توسط سلول های ترشح کننده نوش دفع می شوند و یا در بعضی گل ها جمع می گردند. زنبور عسل و تعدادی از حشرات دیگر این توانایی را دارند که مواد مذکور را به عنوان منبع انرژی بکار برند به همین دلیل تعجب آور نیست اگر نوش گل ها و عسلک شته ها محتوی مواد هیدروکربنه زیاد باشند زیرا مطالعاتی که تا به امروز انجام گرفته است نشان می دهد که اگرچه زنبور عسل می تواند نیازهای مواد هیدروکربنه خود را از طریق ساکارز یا شکر تامین کند اما همین احتیاجات را قادر است از طریق سایر قندها نیز به خوبی تامین نمایند.
قندهایی نیز در طبیعت وجود دارند که زنبور عسل نمی تواند از آنها استفاده کند و حتی عده ای هستند که برای زنبور عسل سمی هستند مانند انواع آزاله، تاج ریزی سیاه، نوعی شیر گیاه، انواع سس، بگ دانه، گونه ای از خانواده پیاز، شاه بلوط، نوعی گون، زیتونیان، پیر گیاه و…
