طرز تهیه عسل طبیعی

طرز تهیه عسل فرایند جذابی است که بسیاری از افراد به دنبال آشنایی با آن هستند. عسل برای تولید، مسیر طولانی و دقیقی را طی می‌کند و فرایند تولید آن وابسته به فعالیت زنبورهای عسل است. نقش انسان در فرایند تولید و تهیه عسل این است که شرایط نگهداری کندو را فراهم می‌کند؛ از زنبورها مراقبت می‌کند و در زمان مناسب عسل آماده شده را برداشت و بسته بندی می‌کند. در این مقاله از سایت ایران عسل، طرز تهیه عسل طبیعی را به زبان ساده برای شما توضیح می‌دهیم؛ پس با ما همراه باشید. اگر قصد فروش عسل طبیعی دارید؛ لازم است با فرایند تولید عسل آشنایی کامل داشته باشید.

عسل چیست؟

زنبورهای عسل از شهد گل ها، ترشحات گیاهی یا عسلک برخی گیاهان، ماده‌ای شیرین، غلیظ و طبیعی تولید می‌کنند که به آن عسل می‌گویند. زنبورها ابتدا شهد را از گل‌ها جمع آوری می‌کنند و پس از آن یک سری فرایندهای طبیعی داخل بدن خود و کندو انجام می‌شود و عسل تولید می‌شود. ترکیب اصلی عسل شامل قندهای طبیعی مانند فروکتوز و گلوکز است.از دیگر ترکیبات عسل می‌توان به: مقدار کمی آب، آنزیم ها، اسیدهای آلی، مواد معدنی، ترکیبات گیاهی، آنتی اکسیدان ها و مواد معطر اشاره کرد. از آن‌جایی که ترکیبات در طرز تهیه عسل متفاوت است؛ رنگ، طعم، بو و خواص انواع عسل با یکدیگر فرق دارد. 

طرز تهیه عسل طبیعی چگونه است؟

اولین مرحله از طرز تهیه عسل طبیعی، جمع‌آوری شهد از گل‌ها است. زنبور از کندو خارج می‌شود و گل‌هایی که شهد کافی دارند را پیدا می‌کند. سپس زنبور با استفاده از خرطوم خود شهد گل را می مکد و آن را در کیسه مخصوصی به نام کیسه عسل ذخیره می کند. کیسه عسل با معده اصلی زنبور فرق دارد به گونه‌ای که مخصوص حمل شهد است. در مسیر بازگشت زنبور به کندو، آنزیم های بدن زنبور شروع به تغییر ساختار شهد می کنند. شهد خام آب زیادی دارد و بسیار رقیق است. زنبورها با کمک آنزیم ها، بخشی از قندهای پیچیده شهد را به قندهای ساده تر تبدیل می کنند. تبدیل قند شهد به قند ساده، مهم‌ترین بخش طرز تهیه عسل طبیعی است و اهمیت زیادی دارد زیرا این فعالیت آنزیمی باعث شکل‌گیری ویژگی‌های خاص عسل می‌شود. 

پس از اینکه زنبور به کندو بازگشت؛ شهد را به زنبورهای داخل کندو تحویل می‌دهد. در فرایند بعدی زنبورهای داخل کندو شهد را چندین بار بین خود منتقل می کنند و در هر مرحله، آنزیم های بیشتری به آن اضافه می شود. در نهایت شهد نیمه فرآوری شده داخل سلول های مومی قرار می گیرد.

مهم‌ترین تفاوت شهد گل با عسل، میزان رطوبت آن است. شهد گل آب زیادی دارد و در صورتی که به همان حالت باقی بماند؛ فورا تخمیر می‌شود. زنبورها شهد را در سلول‌های مومی پهن می‌کنند و با بال زدن، جریان هوا در کندو ایجاد می‌کنند تا مقدار زیادی از آب شهد کاهش یابد و به عسل تبدیل شود. بال زدن مداوم زنبور باعث تبخیر آب اضافی شهد می‌شود. به مرور زمان شهد غلیظ تر می‌شود و به عسل تبدیل می‌شود. از ویژگی‌های عسل رسیده می‌توان به: رطوبت کم، غلظت بالا، نگهداری صحیح اشاره کرد. پس از اینکه عسل به غلظت مناسب رسید؛ زنبورها روی سلول‌های مومی را با یک لایه نازک موم می پوشانند. به این فرایند پولک شدن عسل می‌گویند. وجود پولک مومی روی سلول‌ها نشان می‌دهد؛ عسل تا حد زیادی رسیده و آماده ذخیره سازی است.

نقش زنبوردار در طرز تهیه عسل

در فرایند تهیه عس طبیعی، مهم‌ترین نقش را زنبور دارد. علاوه بر زنبور، زنبوردار نیز نقش مهمی در کیفیت نهایی عسل ایفا می‌کند. از مهم‌ترین وظایف زنبور دار در تهیه عسل می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• زنبوردار باید کندوها را در منطقه ای قرار دهد که پوشش گیاهی مناسب، گل های سالم و منابع شهد کافی وجود داشته باشد.
• زنبور دار باید از سلامت زنبورها مراقبت کند.
• زنبور دار باید کندو را از آفات و بیماری ها محافظت کند.
•  زنبور دار باید در زمان مناسب اقدام به برداشت عسل کند.

 در شرایطی که زنبور دار عسل را زودتر از موعد برداشت کند؛ عسلی که تهیه می‌شود رطوبت بالایی دارد و کیفیت آن ایده آل نخواهد بود. شرایط نگهداری کندو نیز نقش مهمی در کیفیت عسل نهایی دارد. زنبور دار باید دقت کند؛ زنبورها به جای شهد طبیعی، تغذیه مصنوعی بیش از حد دریافت نکنند. فاکتورهای دیگری که هنگام تهیه عسل باید حتما به آن توجه کنید عبارت است از:

• منطقه برداشت
•  فصل برداشت
• نحوه مراقبت از کندو
• برداشت عسل از کندو

بعد از اینکه عسل رسید و آماده شد؛ زنبوردار قاب های عسل را از کندو خارج می کند.این فرایند باید با دقت بالا انجام شود تا زنبورها آسیب نبینند. در این مرحله زنبوردار معمولا قاب‌هایی را انتخاب می‌کند که بخش زیادی از سلول های آن پولک شده باشد. پس از برداشت عسل از کندو، لایه نازک مومی روی سلول ها برداشته می شود و قاب‌ها داخل دستگاهی به نام اکستراکتور قرار می گیرند. دستگاه اکستراکتور با چرخش سریع، عسل را از سلول‌های مومی خارج می‌کند.  در این روش، شان عسل تا حد زیادی سالم باقی می ماند و می توان دوباره از آن در کندو استفاده کرد.

پس از خارج شدن عسل، باید آن را از صافی عبور داد تا ذرات موم، گرده های درشت یا ناخالصی های فیزیکی جدا شود. در عسل طبیعی با کیفیت، این صاف کردن به معنای حرارت دادن شدید یا فرآوری سنگین نیست. نکته مهمی که در طرز تهیه عسل باید حتما به آن توجه کنید این است که هر چه عسل کمتر دستکاری شود، عطر، طعم و ترکیبات طبیعی آن بهتر حفظ می شود.

طرز تهیه عسل در خانه

یکی از سؤالاتی که اکثر کاربران می‌پرسند؛ این است که آیا می‌توان در خانه عسل تهیه کرد؟ در پاسخ به این سؤال باید گفت خیر، عسل طبیعی را نمی‌توان مانند مربا، شربت یا شیرینی در خانه تهیه کرد. عسل طبیعی تنها توسط زنبور عسل و از شهد گل تهیه می‌شود. با ترکیب شکر، آب، گلوکز، اسانس یا رنگ خوراکی نمی‌توان عسل طبیعی تولید کرد. برخی افراد در خانه یا کارگاه، شربت های غلیظ شیرین درست می کنند و آن را به نام عسل خانگی یا عسل دست ساز معرفی می کنند در صورتی که عسل طبیعی نتیجه فعالیت زنبور، آنزیم های بدن زنبور، شهد گیاهان و فرایند کاهش رطوبت در کندو است. نکته ای که باید حتما به آن توجه کنید این است که تنها زنبورها توانایی تولید عسل واقعی دارند. شربت شیرین شبیه عسل، ارزش غذایی و خواص عسل طبیعی را ندارد. 

مقایسه طرز تهیه عسل طبیعی با عسل تقلبی

شناخت تفاوت تهیه عسل طبیعی و تقلبی برای افرادی که قصد خرید عسل دارند؛ اهمیت زیادی دارد. عسل طبیعی از شهد گل و توسط زنبور تولید می شود، اما عسل تقلبی معمولا از ترکیب شکر، گلوکز، اسانس، رنگ و مواد شیرین کننده تهیه می‌شود. برخی عسل‌ها از تغذیه بیش از حد زنبورها با شربت شکر تولید می‌شود؛ به همین خاطر کیفیت لازم را ندارد. در تهیه این عسل‌های بی کیفیت، زنبور در تولید محصول نقش دارد، اما منبع اصلی قند، شهد طبیعی گل ها نیست.

طرز تهیه انواع عسل

 طرز تهیه انواع عسل بر اساس گیاه، از نظر کلی مشابه است اما منبع شهد باعث می‌شود؛ محصول نهایی متفاوت باشد. هنگام تولید، اگر زنبورها در منطقه ای قرار بگیرند که یک گیاه غالب وجود داشته باشد؛ عسلی که تولید می‌شود بیشتر ویژگی همان گیاه را خواهد داشت. در مناطقی که درختان کنار فراوان هستند؛ عسل کنار تولید می‌شود و در مناطقی که گیاه آویشن وجود دارد؛ عسل آویشن تولید می‌شود. نکته ای که باید حتما به آن توجه کنید این است که نوع پوشش گیاهی، فصل برداشت، آب و هوا و منطقه جغرافیایی، همگی روی طعم، رنگ، بو، غلظت و حتی سرعت شکرک زدن عسل تاثیر می‌گذارد. 

آیا برای تهیه عسل طبیعی، حرارت دادن مجاز است؟

هنگام تولید صنعتی عسل، حرارت دادن زیاد کیفیت محصول را کاهش می‌‌دهد. عسل خام یا کم فرآوری شده نسبت به عسل حرارت دیده، ارزش غذایی بیشتری دارد زیرا ترکیبات طبیعی، عطر، طعم و آنزیم های آن بهتر حفظ می شود. برای بسته بندی می‌توان عسل را در دمای بسیار ملایم گرم کرد تا راحت تر از صافی عبور کند یا داخل شیشه ریخته شود. این فرایند را باید اصولی و کنترل شده انجام داد.

 طرز تهیه عسل موم‌دار

عسل موم دار یا عسل شان، عسلی است که داخل سلول های مومی کندو باقی می‌ماند و همراه با موم عرضه می‌شود. هنگام تهیه این نوع عسل، زنبوردار به جای خارج کردن عسل با دستگاه اکستراکتور، بخش هایی از شان عسل را جدا کرده و به همان شکل بسته بندی می کند. اکثر افراد ترجیح می‌دهند؛ عسل موم دار خریداری کنند زیرا طعم آن خاص است و ظاهر طبیعی دارد. نکته‌ای که باید حتما به آن توجه کنید این است که وجود موم در عسل لزوما به معنی طبیعی بودن آن نیست. عسل‌های بدون موم زیادی نیز وجود دارد که با کیفیت و طبیعی است.

جمع بندی
در این مقاله طرز تهیه عسل را کامل برای شما شرح دادیم تا با فرایند تولید آن کامل آشنا شوید. پس از آن طرز تهیه عسل تقلبی و طبیعی را مقایسه کردیم و به نقش زنبوردار در فرایند تولید عسل پرداختیم. کلیه عسل‌هایی که در سایت ایران عسل وجود دارد از شهد گیاهان طبیعی تولید می‌شود و اصل است. اگر سوال دیگری در زمینه تولید این محصول دارید؛ می‌توانید از کارشناسان بپرسید.

سوالات متداول درباره طرز تهیه عسل
آیا انسان می تواند بدون دخالت زنبور، عسل طبیعی درست کند؟
خیر. عسل طبیعی فقط توسط زنبور عسل و از شهد گل ها تولید می شود. انسان فقط می تواند کندو را مدیریت کند، از زنبورها مراقبت کند و عسل آماده را برداشت و بسته بندی کند.

عسل طبیعی از چه چیزی درست می شود؟
عسل طبیعی از شهد گل ها، ترشحات گیاهی یا عسلک برخی گیاهان تهیه می شود. زنبورها این مواد را جمع آوری کرده و طی فرایندی طبیعی به عسل تبدیل می کنند.

آیا عسل دست ساز همان عسل طبیعی است؟
خیر. عسل دست ساز معمولا از ترکیب شکر، آب، گلوکز یا اسانس تهیه می شود و عسل طبیعی محسوب نمی شود. چنین محصولی خواص و ارزش غذایی عسل واقعی را ندارد.

چرا رنگ عسل ها با هم فرق دارد؟
رنگ عسل به نوع گیاه، منطقه برداشت، فصل تولید و ترکیبات گیاهی موجود در شهد بستگی دارد. به همین دلیل عسل کنار، آویشن، گون و چندگیاه رنگ و طعم متفاوتی دارند.