خوشبختانه در دنیای امروز زنبور داری به عنوان رشته ای رسمی در کشاورزی شناخته می شود. رشته ای که بدون وجود آن موفقیت در تعدادی از رشته های کشاورزی غیر ممکن می باشد. تقریبا در تولید بیشتر میوه ها و بذرها وجود زنبور عسل برای گرده افشانی الزامی به نظر می رسد به طوری که این گیاهان بدون زنبور عسل نمی توانند تکثیر یابند و زنبوران عسل هم بدون کمک این گل ها نمی توانند وجود داشته باشند.
خوشبختانه در دنیای امروز زنبور داری به عنوان رشته ای رسمی در کشاورزی شناخته می شود. رشته ای که بدون وجود آن موفقیت در تعدادی از رشته های کشاورزی غیر ممکن می باشد. تقریبا در تولید بیشتر میوه ها و بذرها وجود زنبور عسل برای گرده افشانی الزامی به نظر می رسد به طوری که این گیاهان بدون زنبور عسل نمی توانند تکثیر یابند و زنبوران عسل هم بدون کمک این گل ها نمی توانند وجود داشته باشند.
امروزه نقش عظیم زنبور عسل در گرده افشانی گیاهان زراعی، باغی و احیای مراتع و بهبود محیط زیست به حدی شناخته شده و آشکار می باشد که تولیدات آن یعنی عسل و موم را تحت الشعاع قرار می دهد. اساسا نباتات از نظر گرده افشانی وابسته به حشرات هستند که در راس آنها زنبور عسل قرار دارد. به عبارت دیگر گرده افشانی ۴۷ درصد از محصولات کشاورزی وابسته به زنبور عسل است. از این روست که ارزش اقتصادی زنبور عسل را در دنیا ۲۵ الی ۱۰۰ برابر ارزش عسل تولید شده در سال محاسبه می کنند.
در ایران نزدیک به ۲.۵ میلیون کندوی مدرن با تولید متوسط ۱۲ کیلو گرم عسل به ازای هر کندو در سال وجود دارد. به این ارقام می بایست ۳۸۰ هزار کندوی بومی با تولید متوسط ۷ کیلو گرم عسل برای هر کندو در سال را افزود. بنابراین تولید عسل سالیانه کشور را حدود ۲۹ هزار تن محاسبه نموده و ارزش ریالی آن را حدود ۸۰۰ میلیارد ریال می دانند. حال چنانچه ارزش گرده افشانی را به آن بیافزاییم، ارزش اقتصادی واقعی زنبور عسل بالغ بر ۲۰ تریلیون ریال خواهد بود.
متاسفانه عدم آگاهی از نقش اصلی و واقعی زنبور عسل، کلیه توجهات را به سوی محصولات آن یعنی عسل, موم و … معطوف داشته است، در حالی که نقش عظیم زنبور عسل در رابطه با حفظ فلور گیاهی، محیط زیست و جنگل ها و همچنین افزایش محصولات کشاورزی می باشد. در حال حاضر در اکثر کشورها نگهداری زنبور عسل در درجه اول به دلیل نقش آن در بازده اقتصادی از طریق گرده افشانی و افزایش محصولات زراعی و باغی است و فرآورده های دیگر آن در درجه دوم دارای اهمیت می باشند.
به گفته پژوهشگران آمریکائی در سال ۱۹۷۳ زارعین آمریکا بیش از ۴ میلیارد دلار عاید از افزایش محصولات زراعی در رابطه با گرده افشانی نباتات داشته اند که نقش مهمی از این آزمایش به عهده زنبور عسل است. به همین منظور است که در کشورهای غربی از این حشره برای بالا بردن سطح کیفی محصولات کشاورزی استفاده می شود
زنبورهای عسل جزء گرده افشان های اصلی گیاهان روغنی خصوصا آفتابگردان می باشند. نتیجه یک طرح تحقیقاتی در همین رابطه در کشورمان نشان می دهد که استقرار دو کندو به ازای هر هکتار آفتابگردان سبب افزایش چشمگیر محصول شده به طوری که محصول بدست آمده در مزرعه آزمایشی ۲۰ تا ۵۰ درصد بیشتر از مزارع شاهد بوده است.
میراب زاده, همچنین محقق و پژوهشگر ایرانی در بررسی هایی که در تابستان سال ۱۳۷۹ با همکاری محققین موسسه اصلاح بذر وابسته به وزارت جهاد کشاورزی در یک مزرعه پنبه انجام داده ۲۰ درصد افزایش محصول در اثر استقرار ۵ کندو به ازای هر هکتار پنبه مشاهده نموده است.
بطور کلی عمل گرده افشانی این موجود نقش بسیار ارزنده ای در افزایش کیفی و کمی ۱۳۱ محصول کشاورزی دارد که با مستقر کردن چند کندو در کنار مزارع و باغات می توانیم شاهد این امر مهم باشیم. اهمیت موضوع به حدی قابل توجه است که در بسیاری از کشورهای صاحب نام از جمله آمریکا, استرالیا و شوروی, زنبورداران حتی تا ۵۰ درصد هزینه های خود را با اجاره دادن کندو یا کلنی های زنبور عسل به صاحبان مزارع یا باغات تامین می کنند و به همین خاطر است که هزینه تمام شده هر کیلو عسل برای زنبورداران این کشورها خیلی پایین تر از هزینه تمام شده در کشور ما می باشد.
درست است که در سال های اخیر و با پیشرفت علم تمرکز بر فراورده های زنبور عسل بیشتر شده و اثرات دارویی مواد مثل بره موم ، ژله رویال و گرده گل باعث توجه ویژه به این محصولات و همچنین زنبور عسل شده است. اما آنچه که مشخص است ، مهمترین ویژگی زنبور عسل در حفظ و نگهداری از گیاهان است . در صورتی که زنبور عسل از منطقه ای حذف شود، باعث تغییرات اساسی در پوشش گیاهی منطقه خواهد شد و حتی ممکن است تمامی گیاهان آن منطقه نابود شوند. این همان خاصیت گرده افشانی زنبور عسل است. زنبور عسل با سخاوت بسیار بالای خود باعث تولید مثل بسیاری از گیاهان شده و همین امر ارزش این حشره را به مراتب فراتر از حد تصور قرار می دهد.
