پا در ساختمان بدن زنبور عسل ویژگی های خاص و جالبی دارد. جدای از آنکه باید بدانیم زنبور دارای 6 پا است، باید دانست که پا در زنبور عسل به جز اینکه یک وسیله حرکتی محسوب می شود، وظایف فراوان دیگری از جمله جمع آوردی گرده گل و پاک کردن چشم ها و شاخک ها از گرده نیز بر عهده دارد.
زنبور عسل از پای خود علاوه بر اینکه استفاده های حرکتی می کند، استفاده های گوناگون دیگر نیز دارد. به همین علت است که پا رکنی مهم در زنبور عسل است. اگر پاهای زنبور عسل از او گرفته شود! عملا هیچ کار دیگری از این حشره بر نمی آید. حتی اگر فقط 2 پا از 6 پایی که دارد را از او بگیریم باز هم نمی تواند وظایفش را به خوبی انجام دهد.
شناخت پا در آناتومی زنبور عسل بسیار مهم است. وظایف جالبی برای پا تعریف شده و به خوبی از آن استفاده می کند. اگر علاقه مند به آشنایی با زنبور عسل هستید، پیشنهاد می کنیم حتما اجزاء مختلف بدن زنبور عسل را مطالعه کنید. به خوبی می توانید با زنبور عسل و وظایف او آشنا شوید. برخی قسمت های دیگر ساختمان بدن زنبور عسل را نیز معرفی کرده ایم که از طریق لینک های زیر قابل دسترسی هستند:
سیستم شنوایی و دستگاه تولید مثل
حلقه های شکمی و غدد موم ساز و نازانف
در این مطلب ابته تنها به معرفی پا در زنبور عسل می پردازیم و ساختار وظایف آن را با هم بر می شماریم
پا در زنبور عسل
پاهای زنبور عسل هر یک به پنج قسمت اصلی که بند یا مفصل نام دارد، تقسیم شده اند که به وسیله یک لولای قابل انعطاف به هم اتصال دارند. نزدیکترین مفصل به سینه Coxa نام دارد پس از آن به ترتیب پی ران Trochanter ران Femur ساق Tibia و پنجه ها Tarsuas قرار گرفته اند. قسمت آخر به نوبه خود به پنج قسمت تقسیم شده است. قسمت اول پنجه Basitarsus از همه بزرگتر است و گاهی به آن Planta هم گفته می شود. لولا ها اگرچه قابل تحرک هستند ولی در یک سطح حرکت می کنند. ولی هر پا دارای چندین لولاست که هریک در سطح خاصی حرکت می کنند و در مجموع این اشکال برطرف می شود و به همین لحاظ پاها قادرند در جهات مختلف به حرکت در آیند.
پاها علاوه بر این که دستگاه حرکت هستند، در زنبور عسل برای جمع آوری گرده تغییر شکل داده است. لبه داخلی ساق پاهای جلویی دارای فرو رفتگی عمیقی در انتهای قدامی می باشد که اصطلاحا به پاک کننده شاخک معروف است. لبه داخلی این اندام از ردیف موهای ظریف مثل دندانه شانه پوشیده شده است. وقتی آنتن را دانه های گرده فرا گرفته باشد کارگران آن را به داخل این فرو رفتگی می کشند و پاک می کنند. اندام تمیز کردن شاخک در افراد نر و ملکه نیز دیده می شود. برس ها در سطح داخلی بند اول پاهای جلویی و میانی قرار گرفته اند. زنبور عسل به وسیله پاهای اول دانه های گرده و ذرات دیگر را از سر خود یا چشم ها و قطعات دهان پاک می کند. در همین حال با پاهای دوم سینه را تمیز می کند.
ساق پاهای سوم دارای سبد گرده است که به وسیله گودی سطح آن و ردیف های موی زبر و بلند که در اطراف آن قرار گرفته اند بوجود آمده است. با یک سری مانورها و حرکات بخصوص زنبور عسل کارگر می تواند دانه های گرده را که به وسیله برس ها جمع آوری شده اند در سبد گرده قرار دهد. دانه های گرده به وسیله نوش گل ها، مرطوب و به شکل قرص های فشرده در می آیند. در موقع بازگشت به کندو زنبور کارگر یک سلول را انتخاب می کند، با سر و شاخک های خود آن را بررسی می کند.
بیشتر در مورد زنبورداری بخوانید:
چند نکته طلایی برای زنبورداران تازه کار
سپس برگشته انتهای بدن و پاهای عقبی خود را داخل سلول قرار می دهد و توده های گرده را داخل سلول می اندازد. خارهای روی پاها کمک می کند تا حشره توده های گرده را از خود جدا کند. بدین ترتیب هر فرد موجود در کندو، به سهم خود در موفقیت کلنی تلاش می کند و در واقع مکمل سازمان منحصر به فرد آنست.
کاربرد پا در زنبور عسل حتی از دست انسان نیز بیشتر است و همین امر بررسی دقیق و موشکافانه در مورد این عضو حساس و کاربردی در زنبور عسل را نیازمند است.
سبد گرده در پای زنبور
به جرئت می توان گفت که یکی از مهمترین قسمت های پای زنبور عسل، سبد گرده است. توضیحات مختصری در مورد این زائده خاص در پای زنبور عسل داده شد؛ اما بد نیست باز هم در مورد آن صحبت کنیم. سبد گرده بر خلاف اسمش تنها برای جا به جایی و یا فشرده سازی گرده گل نیست. این زائده مشکل اصلی حمل و نقل را برای زنبورها رفع کرده است.
زنبورها هر چیز غیر مایع را که بخواهند به کندو حمل کنند درون سبد گرده قرار می دهند و به کندو می آورند. فرقی ندارد این ماده غیر مایع، گرده گل، بره موم یا ماده دیگری باشد. در هر صورت این قسمت از پای زنبور عسل نقطه ای است که برای حمل بار تعبیه شده است. به همین علت زنبورها تلاش می کنند تا در هر بار پرواز مواد بیشتری را با خود حمل کنند و از این قسمت برای فشرده سازی نیز استفاده می کنند.
به دلیل چسبناک بودن بره موم حمل شده به کندو توسط زنبور و به کمک سبد گرده، موقع جداسازی بره موم از پا، زنبور ها نمی توانند به تنهایی عمل کنند. باید زنبورهای دیگر به کمک او بیایند تا بار را از پاهای پرکارش جدا کنند. این یعنی یک کار تیمی!
نتیجه گیری
پاهای زنبور عسل یکی از پرکاربردترین قسمت های بدن اوست. به درستی می توان گفت که پاهای زنبور عسل از پاهای بسیاری از حیوانات پرکارتر است. حتی از دست انسان نیز بیشتر فعالیت می کند و این یعنی پای زنبور به عنوان یکی از مهمترین قسمت های بدن او، در رفتارها و فعالیت های او اثر می گذارد. پس اگر در مورد اهمیت زنبور عسل برای انسان یا طبیعت صحبت می کنیم، باید سهم پای زنبور را در این خدماتی که به ما می کند نیز در نظر بگیریم.